Ο Πραματευτής του Ιωάννη Γρυπάρη.
με διαλεχτή πραμάτεια,
μ’ ασημικά και χρυσικά
και με γλυκά και μαύρα μάτια.Κ’ οι νιες ποθοπλαντάζουν του χωριού
στις πόρτες και στα παραθύρια,
κι οι παντρεμένες ξενυχτάν
για τα σμιχτά γραφτά του φρύδια.Τρίζωστη ζώνη ολόχρυση φορεί
σε δαχτυλίδι μέση,
και πια η ωραία η Χήρα δε βαστά:
– Πραματευτή, πολύ μ’ αρέσει
η ζώνη που φορείς κι ό,τι να πής
σου τάζω κι άλλα τόσα…
– Δεν την πουλώ με ουδέ φλουριά
με ουδ’ όσα κι άλλα τόσα γρόσσα·
έτσι, ωραία, ωραία – πώς να σε πως,
ρόδο ή κρίνο;
ένα μου κόστισε φιλί
κι όπου εύρω δυο τη δίνω…
– Σύρε ταχιά στην Ώρια τη σπηλιά,
πραματευτή με τα ώρια μάτια,
και κει σου φέρνω την τιμή
και παίρνω την πραμάτεια.
Τραβάει ταχιά στην Ώρια τη σπηλιά
και στου μεσημεριού τη στάλα
φτάνει στην Ώρια τη σπηλιά
σε μούλα χρυσοκάπουλη καβάλα.
Δένει τη μούλα στην ξυνομυλιά
που ησκιώνει εμπρός στο σπήλιο,
στα μάτια του που τον πλανάν
βάζει συχνά το χέρι αντήλιο
και τρώει και τρώει τη στράτα του χωριού.
Δε φαίνεται, κι ουδέ γρικιέται.
Και μπαίνει μέσα στη σπηλιά
κι αποκοιμιέται…
Μέσα στη στοιχειωμένη τη σπηλιά
που αποσταμένος γέρνει,
ύπνος τις φέρνει, ύπνος τις παίρνει:
Νεράϊδες περδικόστηθες στητές
και μαρμαροτραχήλες
ανήσκιωτα κορμιά, αδειανά
διανέματα κι ανατριχίλες,
στις κομπωτές πλεξούδες των φορούν
νεραϊδογνέματα και πολυτρίχια,
κι έχουνε κρίνους δάχτυλα
κι έχουν ροδόφυλλα για νύχια
κι ελιόμαυρες λαμπήθρες
– τέτοιες με μέλι σύγκερο μεστές
οι Υβλαίες κερήθρες –
Και μια, η Εξωτέρα η Παγανή,
παγάνα του θανάτου,
χτυπάει το νιο πραματευτή
και παίρνει τα συλλοϊκά του.
Τώρα στη χώρα ο νιος πραματευτής
κλαίει και λέει πάλι εκείνο:
– Ένα μου κόστισε φιλί
κι όπου εύρω δυο τη δίνω
τη ζώνη πόπλεξε η καλή – ώ ένα φιλί-
η αρρεβωνιαστικιά μου.
Με πλάνεσε μια ξωτικιά στην ξενιτιά
και πήρε τα συλλοϊκά μου
Το ποίημα «Ο Πραματευτής» του Ιωάννη Γρυπάρη θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, καθώς καταφέρνει να συνδυάσει την αισθητική του Συμβολισμού με την ελληνική λαϊκή παράδοση.
Οι κριτικοί και οι φιλόλογοι έχουν αναλύσει το έργο εστιάζοντας σε συγκεκριμένα σημεία:
1. Η Σύνδεση με το Δημοτικό Τραγούδι
Οι μελετητές επισημαίνουν ότι ο Γρυπάρης δεν αντιγράφει απλώς το δημοτικό τραγούδι, αλλά το μεταπλάθει. Χρησιμοποιεί τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο με τέτοια δεξιοτεχνία που, ενώ θυμίζει παραλογή (όπως ο «Νεκρός Αδερφός» ή το «Γιοφύρι της Άρτας»), έχει μια δική του, πιο λόγια και "σμιλεμένη" μουσικότητα.
2. Ο Συμβολισμός και το «Μοιραίο»
Πολλοί κριτικοί (όπως ο Κλέων Παράσχος) έχουν γράψει ότι ο Πραματευτής συμβολίζει τον άνθρωπο που έρχεται αντιμέτωπος με το υπερφυσικό και το πεπρωμένο.
Η Ώρια Σπηλιά δεν είναι απλώς ένας τόπος, αλλά ένα σύνορο ανάμεσα στον πραγματικό κόσμο και τον κόσμο των πνευμάτων.
Το «φιλί» που του κόστισε η ζώνη και η απώλεια των «συλλογικών» του (του μυαλού του) ερμηνεύονται ως η τραγωδία του ανθρώπου που παρασύρεται από το πάθος ή την αυταπάτη.
3. Η Αισθητική της «Ωραιότητας»
Ο Γρυπάρης κατηγορήθηκε από κάποιους σύγχρονούς του ως «αισθητιστής», δηλαδή ότι τον ένοιαζε υπερβολικά η ομορφιά των λέξεων. Ωστόσο, οι περισσότεροι συμφωνούν ότι στον «Πραματευτή» η γλώσσα είναι εύστοχη και πλούσια.
Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή των Νεράιδων («μαρμαροτραχήλες», «περδικόστηθες»), που θεωρείται από τις πιο ζωντανές και υποβλητικές στην παγκόσμια λογοτεχνία.
4. Η Ψυχολογική Ερμηνεία
Ορισμένοι σύγχρονοι αναλυτές βλέπουν στο ποίημα μια εσωτερική σύγκρουση:
Ο Πραματευτής κουβαλάει μια ζώνη φτιαγμένη από την «καλή» του (την αρραβωνιαστικιά του), αλλά την προσφέρει για δύο φιλιά σε μια ξένη. Η τιμωρία του (η τρέλα) είναι το βάρος της ενοχής του που τον «πλάνεσε η ξωτικιά».
ΕΙΠΑΝ:
Κωστής ΠαλαμάςΕξύμνησε τη μουσικότητα και τη δύναμη της γλώσσας του Γρυπάρη, θεωρώντας τον έναν από τους κορυφαίους τεχνίτες του στίχου.
Λίνος ΠολίτηςΤόνισε την ικανότητα του ποιητή να ζωντανεύει τον κόσμο των λαϊκών θρύλων με μια νέα, λόγια πνοή.
Γιάννης ΑποστολάκηςΑν και αυστηρός κριτικός, αναγνώρισε τη γνησιότητα του αισθήματος και τη στενή σχέση του έργου με την ελληνική ψυχή.
ΟΙ ΝΕΡΑΙΔΕΣ
Η περιγραφή των Νεράιδων στον «Πραματευτή» είναι ένα από τα πιο υποβλητικά δείγματα εικονοπλαστικής ποίησης. Ο Γρυπάρης δεν τις περιγράφει απλώς ως όμορφες γυναίκες, αλλά ως απόκοσμα όντα που ισορροπούν ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.
Ας αναλύσουμε τα βασικά στοιχεία της εικόνας τους:
1. Η «Αυστηρή» και Μαρμάρινη Ομορφιά
Ο ποιητής χρησιμοποιεί σύνθετες λέξεις που θυμίζουν αρχαία αγάλματα αλλά και τη φύση:
«Μαρμαροτραχήλες»: Ο λαιμός τους είναι λευκός και σκληρός σαν το μάρμαρο, δίνοντας μια αίσθηση ψυχρότητας και αθανασίας.
«Περδικόστηθες»: Μια εικόνα δανεισμένη από το δημοτικό τραγούδι, που συμβολίζει την περήφανη και στητή κορμοστασιά.
2. Η Έλλειψη Υλικής Υπόστασης
Εδώ ο Γρυπάρης εισάγει τον Συμβολισμό. Οι Νεράιδες του δεν είναι από σάρκα και οστά:
«Ανήσκιωτα κορμιά»: Δεν έχουν σκιά, πράγμα που υποδηλώνει ότι ανήκουν στον Κάτω Κόσμο ή σε μια άλλη διάσταση.
«Αδειανά διανέματα»: Είναι σαν οράματα, σαν αέρας που κινείται, προκαλώντας «ανατριχίλες» στον πραματευτή που τις βλέπει στον ύπνο του.
3. Η Σύνθεση με τη Φύση
Οι λεπτομέρειες των άκρων τους είναι καθαρά φυτικές, λες και οι Νεράιδες είναι προέκταση του δάσους και της σπηλιάς:
Δάχτυλα σαν κρίνοι και νύχια σαν ροδόφυλλα.
Στα μαλλιά τους δεν φορούν κοσμήματα, αλλά «νεραϊδογνέματα» (ιστούς αράχνης) και «πολυτρίχια» (ένα είδος υδρόβιου φυτού/φτέρης).
4. Η Εξωτέρα η Παγανή: Η Προσωποποίηση του Κινδύνου
Η εικόνα κορυφώνεται με την εμφάνιση της μίας, της «Εξωτέρας».
Ο όρος «Παγανή» παραπέμπει στα παγανά (καλικάντζαρους/ξωτικά), αλλά εδώ έχει μια πιο σκοτεινή χροιά.
Ο Γρυπάρης την αποκαλεί «παγάνα του θανάτου». Δεν τον σκοτώνει σωματικά, αλλά του κλέβει τα «συλλογικά» (τη σκέψη, τη μνήμη, την προσωπικότητα). Αυτός είναι ο «πνευματικός θάνατος» που είναι χειρότερος από τον φυσικό
Σημείωση: Η εικόνα των Νεράιδων λειτουργεί ως προειδοποίηση για την ύβρη του Πραματευτή, ο οποίος υποτίμησε τη συναισθηματική αξία της ζώνης της αρραβωνιαστικιάς του, θεωρώντας την ένα απλό αντάλλαγμα για ηδονή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.